📖 Dış Ticaret Sözlüğü

AB gümrük birliği kapsamında sanayi ürünlerinin serbest dolaşım belgesi.

Banka güvenceli ödeme yöntemi; belgelerle şartlar yerine gelince banka öder.

Dampingli (piyasa altı) ithalata karşı uygulanan ek koruma vergisi.

Gümrük gözetiminde, vergileri henüz ödenmemiş eşyanın depolandığı yer.

Malın antrepo/depoda bekletilmesi için ödenen depolama ücreti.

Eşyanın geçici ithalat/ihracatında gümrük vergisi ödemeden sınır geçmesini sağlayan uluslararası teminat belgesi.

Air Waybill — havayolu taşımasında düzenlenen, kıymetli evrak niteliği taşımayan taşıma belgesi.

Bedelin para yerine mal/hizmetle karşılıklı takas edildiği ticaret.

Gelirin toplam maliyete eşit olduğu nokta; altında zarar, üstünde kâr edilir.

Numune, hediye, garanti kapsamı gibi bedel tahsil edilmeden yapılan ihracat.

Ürünün ilgili AB direktiflerine uygunluğunu beyan eden belge (DoC).

Cost & Freight — satıcı navlunu öder ama sigortayı ödemez; risk yükleme limanında (gemide) geçer.

Cost, Insurance, Freight — satıcı navlun + sigortayı üstlenir; mal varış limanına kadar onun riskinde.

Uluslararası demiryolu taşımacılığında düzenlenen hamule (taşıma) senedi.

Carriage & Insurance Paid To — CIF’in çok-modlu hali; navlun+sigorta satıcıda (2020: all-risks zorunlu).

Uluslararası karayolu taşımacılığında düzenlenen taşıma senedi/sözleşmesi.

Carriage Paid To — CFR’nin çok-modlu hali; navlun satıcıda, sigorta alıcıda, risk ilk taşıyıcıda geçer.

Packing List — kap adedi, brüt/net ağırlık ve hacim dökümü.

Delivered At Place — satıcı varış yerine kadar taşıma+riski üstlenir; ithalat gümrüğü/vergisi alıcıda.

Delivered Duty Paid — satıcı gümrük vergileri dâhil her şeyi üstlenip kapıya teslim eder (satıcıya en ağır).

Konteynerin limanda serbest süreyi aşarak beklemesinden doğan günlük ceza.

Dahilde İşleme İzin Belgesi — DİR kapsamında gümrüksüz girdi ithal edip ihracat taahhüdü altına giren yetki belgesi.

Dahilde İşleme Rejimi — girdiyi işleyip yeniden ihraç etmek şartıyla ithal vergilerinden (GV/KDV/KKDF) şartlı muafiyet; nakit peşin bağlanmaz.

Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi — mikro ihracatta (hızlı kargo) kullanılan basitleştirilmiş beyan.

AB’ye tercihli tarife sağlayan menşe/dolaşım belgesi; eksikse alıcı ek gümrük vergisi öder.

Türk İhracat Kredi Bankası — ihracatçıya kredi ve alacak sigortası sağlar.

Ex Works — mal satıcının fabrikasında teslim; tüm taşıma ve risk alıcıda.

Alacakların bir faktoring şirketine devriyle erken finansman ve tahsilat hizmeti.

Free Carrier — satıcı malı belirlenen yerde taşıyıcıya teslim eder; ihracat gümrüğü satıcıda. Konteynerde FOB yerine önerilir.

FCL tek yükleyicinin tam konteyneri; LCL birden çok yükün paylaştığı parsiyel konteyner.

Free On Board — mal gemiye yüklenene kadar masraf/risk satıcıda, sonrası alıcıda.

Vadeli ihracat alacağının rücusuz (geri dönüşsüz) olarak bir kuruma satılması.

Gelişmekte olan ülkelere tanınan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi menşe belgesi.

Eşyanın belirli süre kullanılıp aynen geri gönderilmek üzere vergisiz ithali (fuar, kiralama).

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu — malın 12 haneli sınıflandırma kodu; vergi oranını belirler.

Beyan edilen birim kıymet idari eşiğin altındaysa istenen ek belge/teminat.

İthal eşyasının gümrük kıymeti üzerinden GTİP’e göre alınan temel vergi.

İşlenmemiş girdi (hammadde) veya ara ürün (yarı mamül); mamüle göre düşük katma değer. DİR ile gümrüksüz ithal edilip işlenebilir.

Yerli malı işlenmek üzere yurt dışına gönderip, işlenmiş halini vergi avantajıyla geri getirme rejimi.

Teslim şekli kuralları (FOB, CIF, EXW…) — masraf ve riskin alıcı ile satıcı arasında nerede el değiştirdiğini belirler.

İhracat Bedeli Kabul Belgesi — döviz bedelinin bankaya getirildiğinin kanıtı.

İlave Gümrük Vergisi — belirli ülke/ürünlere normal gümrük vergisi üstüne uygulanan ek vergi.

Fiyatın maliyetten kurulması: üretim maliyeti + genel gider + kâr marjı = FOB; üstüne navlun (CFR), sigorta (CIF), varış vergisi (DDP) eklenir.

DİR’de ithal edilen girdinin işlenip belirli sürede yeniden ihraç edilme yükümlülüğü; kapatılmazsa askıya alınan vergiler + ceza doğar.

Ürün grubuna göre zorunlu üyelik; kayıt olmadan ihracat beyannamesi açılamaz.

Bir ülkenin kendi limanları arasındaki taşıma hakkı; yabancı taşıyıcılara kapalıdır.

İhracat bedelinin süresinde yurda getirilip belirli oranının (ör. %30) bankaya bozdurulması yükümlülüğü; İBKB ile belgelenir.

İhracatta yüklenilen KDV’nin iadesi; sermaye bir süre bağlı kalır.

Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu — vadeli ithalat ödemelerinde alınan %6 fon.

Malın satılmak üzere yurt dışına gönderilip, satıldıkça bedelinin tahsil edildiği yöntem.

Taşıma sözleşmesi + malın mülkiyet senedi; taşıyıcı düzenler.

Satış fiyatı ile maliyet arasındaki fark oranı. Yüksek marj çok kâr ama rekabet karşısında sipariş kaybı riski taşır.

Gümrükte kapların açılıp içeriğinin fiziki muayene edilmesi işlemi.

Alıcının malı teslim aldıktan sonra ödeme yaptığı; ihracatçı için riskli yöntem.

Bir taşıttaki tüm yüklerin dökümünü gösteren, gümrüğe sunulan liste.

Malın hangi ülke menşeli olduğunu ispatlayan, oda onaylı belge.

Düşük değer/ağırlıktaki gönderilerin ETGB ile hızlı ve kolay ihracatı.

Malın taşınması için taşıyıcıya ödenen taşıma ücreti.

Taşıyıcının, malın alıcıya teslim edilebileceğini gösteren teslim talimatı.

Özel Tüketim Vergisi — akaryakıt, araç, alkol, tütün gibi belirli ürünlerde alınan vergi.

Bedelin sevkiyattan önce tahsil edildiği; ihracatçı için en güvenli yöntem.

Bağlayıcı olmayan ön fatura; akreditif açılışı ve ödeme planı için temel alınır.

İthal edilen malın işlem görmeden yeniden ihraç edilmesi (transit ticaret).

Gümrüğün düşük kıymet beyanına karşı esas aldığı idari birim fiyat (gözetim tetikler).

Alıcının teslim sonrası kalite/eksiklik itirazı; iskonto, tazminat veya iade ile sonuçlanabilir.

Tekerlekli araçların gemiye kendi tekerleği üzerinde girip çıktığı taşıma türü.

Ülke sınırları içinde ama gümrük hattı dışında sayılan; vergi/teşvik avantajlı ticaret alanı.

Geminin yükleme/boşaltma için tanınan süreyi (astarya) aşmasından doğan ek ücret.

Risk-esaslı ürün güvenliği denetim sistemi; ithalatta numune/uygunluk isteyebilir.

Bankanın, yükümlülük yerine getirilmezse ödeme yapmayı taahhüt ettiği güvence.

Karayolu transit taşımada, aracın gümrük mühürlü kapalı devre geçişini sağlayan uluslararası teminat belgesi.

Eşyanın vergileri askıya alınarak bir gümrükten diğerine taşınması (T1/T2 belgesi).

Bankaların belgeleri (vesaik) ödeme/kabul karşılığı alıcıya teslim ettiği ödeme yöntemi.